خانه / مدیریت استراتژیک / تکامل مدیریت استراتژیک و روند تحقیقات مدیریت استراتژیک

تکامل مدیریت استراتژیک و روند تحقیقات مدیریت استراتژیک

تکامل مدیریت استراتژیک و روند تحقیقات مدیریت استراتژیک

در قلب هر استراتژی جایگاه یابی و منابع وجود دارد. هر استراتژی می بایست منجر به به ایجاد یک جایگاه در باراز بشود که بتوان با بهره گیری از منابع و به پشتیبانی آن به مزیت رقابتی دست یافت.

مرور تاریخچه تکامل دانش مدیریت استراتژیک طی 5 دهه اخیر نشان می­دهد بیش از آنکه بر گرفته از تحولات نظری باشد ناشی از چالش­ها و نیازهای عملی و واقعی کسب و کار بوده است. سیر تکامل دانش مدیریت استراتژیک نشان می­دهد که پژوهش­ها در این حوزه از مفاهیم ساده مانند ارائه راهنمای عمل برای مدیران به سمت مفاهیم پیچیده و انتزاعی سوق یافته است.

دهه های 50 و 60 میلادی مدیران ارشد اجرایی

تکامل استراتژی کسب و کار بیش از آنکه بر گرفته از توسعه تئوری ها باشد بر گرفته از نیازهای عملی و واقعی کسب و کار است. طی دهه های 50 و 60 میلادی مدیران ارشد اجرایی در حال تجربه چالشهای مرتبط با تصمیم گیریهای مرتبط با هماهنگی و حفظ کنترل شرکتهای بودندکه خیلی سریع  در حال رشد بودند. بودجه بندی مالی و ارزیابی عملکرد مالی ابزاری برای کنترل کوتا مدت و انتخاب پروژه ها را فراهم می آورد.برنامه ریزی سازمانی در اواخر دهه 50 میلادی گسترش یافت تا ابزاری برای برنامه ریزی بلند مدت باشد. برنامه ریزی سازمانی یک سند پنج ساله است که شامل اهدافی است که بر اساس روندهای اقتصادی در حوزه کسب و کار و محصولات الویت بندی شده اند (گرنت، 2012).

دهه های 70 و 80 میلادی (محیط کسب وکار متلاطم و ظهور مزیت رقابتی)

در دهه های 70 و 80 میلادی به دلیل شرایط متلاطم محیط کسب وکار و عدم پیش بینی پذیری محیط کسب و کار، تمرکز از برنامه ریزی به سمت تدوین راهبرد سوق پیدا کرد. این انتقال از برنامه ریزی سازمانی که در اصطلاح مدیریت استراتژیک نامیده می شود (گرنت، 2012). در دهه80 پورتر یک روش دیگر برای رقابت معرفی کرد و آن تمایز بود. بدین معنا که تمرکز اصلی بروی جایگاه یابی شرکت در بازارها با توجه به به رقبا به منظور حداکثر کردن سود آوری است. که با افزایش توجه به رقابت به عنوان مهمترین عامل محیط کسب و کار همراه است و مزیت رقابتی را به عنوان هدف اصلی استراتژی قرار می دهد. در دهه های بعد این روش رقابت به دلیل دسترسی آسان تر سازمانها به سرمایه، شفافیت اطلاعات و گسترش روز افزون رقابت جهانی  به شدت مورد حمله قرار گرفت و برخی از آن به عنوان مرگ مزیت رقابتی نام بردند (روگل و مارتین، 2015).

دهه 90 میلادی (تمرکز بر محیط داخلی سازمان و تئوری مبتنی بر منابع )

در دهه 90 میلادی دوباره یک تغییر جهت در مدیریت راهبردی صورت می گیرد و تمرکز مطالعات در این حوزه از ساختار صنعت و محیط خارجی به سمت ساختار و محیط داخلی سازمان تغییر مسیر می دهد و بر اساس آن دو موضوع مطالعاتی هزینه اقتصادی تراکنش و تئوری کارگزاری توجه بیشتری به سوی خود جلب می کنند. به موازات موارد فوق تئوری مبتنی بر منابع  به عنوان منبع مزیت رقابتی گسترش می یابد که تمرکز آن بروی ارتباط منابع داخلی  و عملکرد سازمان می باشد و بیان می کند که هر سازمان دارای گروهی از منابع سازنده، کارا و منحصربفردی است که با منابع سازمانهای دیگر متفاوت است. این تئوری شامل 1- رویکرد میتنی بر منابع سازمان ( ورنرفلت، 1984) 2- قابلیت پویا (استوارت و پاولنی، 1994) و 3- رویکرد مبتنی بر دانش گرنت،1996 و ازولانسکی، 1996) می باشد. (ساختار تکامل استراتژی. 2008).

این چالش میان تمرکز بر محیط خارجی و یا محیط داخلی اینگونه می توان پاسخ داد که در قلب هر استراتژی جایگاه یابی و منابع وجود دارد. بنابراین هر استراتژی باید منجر  به ایجاد یک جایگاه در باراز بشود که بتوان با بهره گیری از منابع و به پشتیبانی آن به مزیت رقابتی دست یافت. (روگل و مارتین، 2015)

قرن 21 ( ظهور مدلهای کسب وکار جدید ،اکوسیستم و مزیت رقابتی موقت)

از اواسط دهه 90  و در دهه اول قرن 21 میلادی مدلهای کسب و کار جدید مبتنی بر اینترنت و نرم افزار برای کسب مزیت رقابتی ایجاد گردید که بیش از آن وجود نداشت به عبارت دیگر فناوری به عنوان یک نیرو قدرتمند نقش محوری ایفاء کرد. که بیانگر یک تغییر اساسی در ارتباط با اندیشیدن در باره ماهیت استراتژی است.  (روگل و مارتین، 2015) ظهور اینترنت منجر به شکل گیری رویکردی جدید در استراتژیهای رقابتی شد. به جای جلب رضایت مشتری بوسیله قیمت پایین و کیفیت، سازمانها بر اساس آنکه چه تعداد از افراد از محصولات آنان استفاده می کنند شروع به رقابت کردند. به عنوان مثال مایکرو سافت و گوگل که محصولات و خدمات آنان زمانی یک مزیت رقابتی محسوب می شود که افراد زیادی از آنها استفاده کنند. (5 روش رقابت، 2015). در این دوره همچنین تمرکز اصلی استراتژی بر پاسخگو و انعطاف پذیری برای خلق مزیتهای رقابتی موقت است. همچنین بر مفاهیمی چون مسئولیت اجتماعی و اصوال اخلاقی کسب و کار تاکید می گردد. (گرنت، 2012)

در ادامه اکوسیستم به عنوان رویکردی در استراتژیهای رقابتی معرفی گردید. سازمانها مزیت رقابتی را بوسیله همکاری با سازمانهای دیگر بدست می آورند تا اینکه خود به تنهایی برای بدست آوردن آن تلاش کنند. اکو سیستم تغییری در ماهیت مزیت رقابتی ایجاد نکرده است بلکه سازمانها از تمایز و رهبری هزینه را از طریق اکو سیستم بدست می آورند. (روگل و مارتین، 2015) در واقع مزیت سازمانها از تعداد مشتریان به سمت تعداد شرکایی که شما برای ارائه محصولات خود دارید انتقال پیدا کرده است. (5 روش رقابت، 2015)

بیش از 30 سال از مفاهیمی چون 5 نیرئی رقابتی پورتر و اصول مزیت رقابتی در ادبیات استراتژی وجود دارند و تغییری نکرده اند. برخی از مدیران سوال می کنند که آیا مفاهیم جدیدی در حوزه استراتژی بوجود نیامده است. این سوال نشان دهنده عدم درک صحیح مدیران از ماهیت دانش است و مانند این است که از یک استاد ریاضی سوال شود که برخی از اصول ریاضی سالهاست که بوجود آمده اند آیا کارایی لازم را دارند یا مفاهیم جدید  برای جایگزین آنها وجود ندارد. ما نباید این اصول را به دلیل اینکه به مدت30 سال برای ما واضح و روشن بوده اند را کم اهمیت جلوه بدهیم. در واقع چالش پیش روی سازمانها در مواجه با رقابت های کشنده، بازنویسی تئوریها نیست بلکه بکارگیری خلاقانه آنها می باشد (کمپل، 2015).

این مرور سریع در سیر تکامل مدیریت استراتژیک نشان می دهد که پژوهشها در مدیریت استراتژیک از مفاهیم ساده مانند دادن راهنمایی عمل به مدیران به سمت مفاهیم پیچیده و انتزاعی حرکت کرده است  در دهه 60 میلادی تمرکز اصلی مقالات بروی ویژگی های داخلی سازمان بوده است در دهه 70 میلادی مدیریت پورتفلیو و محیط خارجی و دهه 80 میلادی تمرکز به سمت ساختار صنعت، محیط خارجی و با گسترش رقابتهای جهانی به سمت استراتژیهای جهانی سوق پیدا کرد. در دهه 90 میلادی تمرکز پژوهشها به سمت منابع داخل سازمان و محیط داخلی دوباره تغییر جهت داد. در قرن 21 مدلهای کسب و کار نوآورانه، همکاری و یکپارچه سازی، حاکمیت شرکتی و مسولیت اجتماعی مورد توجه قرار گرفت.  همانطور که عنوان شد تکامل استراتژی کسب و کار بیش از آنکه بر گرفته از توسعه تئوری ها باشد بر گرفته از نیازهای عملی و واقعی کسب و کار است که بالطبع آن رویکرد های پژوهشیی در حوزه مدیریت استراتژیک را تحت تاثیر خود قرار می دهد.

نویسنده: علیرضا والی پور

درباره ی علیرضا والی پور

مطلب پیشنهادی

کلاس مدیریت استراتژیک MBA – شنبه اول خرداد

کلاس مدیریت استراتژیک MBA – شنبه اول خرداد